کد خبر: 6613
تاریخ انتشار: ۹ مهر ۱۳۹۹ - ۲۱:۴۶
  • خبرنگار: نوید جعفری
  • چاپ
حملات شیمیایی

۳۱ شهریور امسال مصادف با چهلمین سالگرد آغاز جنگ تحمیلی بود طولانی ترین جنگ کلاسیک در قرن بیستم با تلفات میلیونی و ویرانی گسترده که همچنان در مناطق جنگی آسیب دیده قابل مشاهده است. یادداشت نوید جعفری به موضوع حملات شیمیایی در طول جنگ تحمیلی می پردازد

پیام خبر:

۳۱ شهریور امسال مصادف با چهلمین سالگرد آغاز جنگ تحمیلی بود.

طولانی ترین جنگ کلاسیک در قرن بیستم با تلفات میلیونی و ویرانی گسترده که همچنان در مناطق جنگی آسیب دیده قابل مشاهده است.

و جانبازان گرانقدری که همچنان به درجه رفیع شهادت نائل می شوند و همچنان تاثیرات جنگ در این سوی مرز ایران ادامه دارد.

در میان تمام آسیب های جنگ آنچه همچنان چون داغ ننگی بزرگ بر چهره جهان مانده است ، استفاده عراق از سلاح های شیمیایی در جنگ هشت ساله است که متاسفانه آنچنان که باید به آن پرداخته نشده است و اینکه هیچ وقت شورای امنیت سازمان ملل استفاده عراق از سلاح های شیمیایی را محکوم نکرد.

در حالی که از ماه های اول جنگ عراق از این سلاح های شیمیایی در جنگ ۸ ساله استفاده کرد و حتی پس از پذیرش قطعنامه شورای امنیت نیز دست از استفاده از آن نکشید.

با وجود تصویب پروتکل ۱۹۲۵ ژنو رژیم عراق در طول جنگ ایران و عراق با نقض این معاهده بین‌المللی وسیعترین حملات شیمیایی پس از جنگ جهانی اول را مرتکب شد.

 ایران است در طول جنگ تحمیلی هشت ساله، 572 بار مورد حمله شیمیایی عراق قرار گرفت و حاصل این تعداد حملات شیمیایی، بیش از 10000 شهید و حدود 127000 مصدوم است. 

تنها در سال 1366 بر اثر حمله شیمیایی نیروی هوایی عراق به منطقه سردشت، 110 تن از ساکنان غیرنظامی شهید و 8000 نفر مصدوم شدند. آمار ارائه‌شده این واقعیت را ثابت می‌کند که ایران اولین و بزرگ‌ترین قربانی سلاح‌های شیمیایی است.

جانبازان شیمیایی مظلوم ترین ، جانبازان و شهدای زنده ۸ سال جنگ تحمیلی در ایران هستند و متاسفانه همچنان از آن آسیب های وحشتناک رنج میبرند و بسیاری نیز پس از سالها تحمل درد و رنج به شهادت می رسند.

حدود ٤ هزار و٧٠٠ جانباز شیمیایی از صد هزار جانباز شیمیایی کشور در استان فارس هستند و بسیاری در سکوت و خانه نشینی همچنان درد خود را در خلوت مرور می کنند .

«خانواده هایی که چون شمع می سوزند و دلشان خون است» 

بی هیچ تردیدی یکی از بزرگترین وظایف تاریخی بر دوش جامعه توجه و زنده نگاه داشتن یاد و خاطره کسانی است که برای از دفاع از این مرز و بوم بی هیچ چشمداشتی رنج ها را به جان خریدند و برای این خاک بر خاک افتادند.

این یادداشت به روند استفاده عراق در جنگ و حجم گسترده سلاح های شیمیایی در جنگ می پردازد.

عوامل شیمیائی به ترکیباتی اطلاق می‌گردد که در صورت کاربرد مؤثر علیه انسان، حیوان یا گیاه، منجر به مرگ یا ضایعات قابل توجه دائمی یا موقتی در ساختار اندامی آن‌ها می‌شود.

جنگ‌افزارهای شیمیایی از نظر نظامی به ۶ گروه سمی و کشنده، ناتوان‌کننده، استفاده برای کنترل اغتشاش‌ها، دودزا، ضد گیاه و شعله‌زا و آتش‌زا تقسیم می‌شوند

حکومت عراق در زمان صدام حسین به طرز گسترده‌ای از سلاح‌های شیمیایی برای مقابله با مخالفان و جنگ ایران استفاده کرد. از حدود سال ۱۳۵۵، رژیم عراق با جمع‌آوری برخی از استادان دانشگاه و صرف بودجه لازم به جمع‌آوری اطلاعات دربارهٔ سلاح‌های شیمیایی ـ میکروبی و رادیواکتیو پرداخت و در هر سه زمینه، موفقیت‌هایی را به دست آورد.

صدام حسین از سال ۱۹۸۴ به بعد به‌طور گسترده از تابون استفاده می‌کرد، اما این ماده گران بود و پیدا کردن مواد لازم برای ساخت آن هم سخت بود. او بعدها بیشتر به سراغ گاز وی ایکس رفت که قدرت و دوام بیشتری داشت. او در سال ۱۹۸۸ حدود ۴ تن از این گاز را در اختیار داشت اما ماده شیمیایی که در حجم وسیع‌تری در دسترس او قرار داشت، گاز سارین بود صدام حسین به گاز خردل هم علاقه داشت، چرا که این گاز اثرات درازمدتی نظیر کوری، انواع سرطان، ناباروری و نقص عضوهای پیش از تولد داشت.

از سال ۱۳۶۳ استفاده گسترده عراق از گاز اعصاب، گاز تاول‌زا و گازهای عامل خون آغاز شد. تنها در یکی از موارد استفاده عراق از این قبیل سلاح‌ها علیه شهروندان عراقی حامی ایران در اسفند ۱۳۶۶، متجاوز از ۵۰۰۰ نفر غیرنظامی کشته و ۷۰۰۰ نفر دیگر مجروح شدند.

 این در حالیست که اولین حمله شیمیایی عراق (به ایران) که توسط سازمان ملل در جنگ ثبت شده بود، مربوط به ۲۳ دی سال ۱۳۵۹ می‌شد که در منطقه‌ای واقع در پنجاه کیلومتری غرب ایلام بود که در آن عراق علیه نیروهای ایرانی بکار برد و نهایتاً بر اثر این حمله شیمیایی، ۱۰ نفر کشته شدند.

پروفسور گرهارد فرایلینگر استاد و رئیس سابق بخش جراحی پلاستیک دانشگاه وین، با مشاهده وضعیت نخستین گروه بیماران ایرانی که به دلیل مصدومیت ناشی از سلاح شیمیایی در سال ۱۹۸۴به وین آورده شده بودند، راهی ایران شد و تلاش‌هایی برای اثبات استفاده صدام از سلاح شیمیایی انجام داد.

زمانی که در ابتدای جنگ و در مهر ۱۳۵۹ ارتش عراق از سلاح‌های شیمیایی استفاده کرد، واکنش ایران اعتراض به این اقدام غیرانسانی بود. رادیوی رسمی عراق این اتهام را انکار نمود؛ ولی در طول عملیات رمضان و خیبر بمب‍های شیمیائی تولید عراق که به کمک توپخانه و هواپیما فرو می‌ریخت به شکل گسترده‌ای مورد استفاده قرار گرفت. در واقع عراقی‌ها نه‌تنها خط دفاعی رزمندگان ایران را با سلاح‌های شیمیائی می‌شکستند، بلکه از طیف گسترده‌ای از این سلاح‌ها علیه شهروندان غیرنظامی نیز استفاده می‌کردند.

توسل عراق به سلاح‌های شیمیایی به‌طور محدود، از زمان آزادسازی خرمشهر بوده‌است، اما می‌توان کاربرد گسترده آن را پس از پیروزی‌های بزرگ ایران و شکست نیروهای عراق به ترتیب در عملیات‌های والفجر ۲، والفجر۴، خیبر و بدر دانست

از زمستان سال ۱۳۵۹ عراق شروع به استفاده از گلوله‌های شیمیایی نمود که غالباً ترکیبات اشک‌آور و تهوع زا و عصبی بود و موارد آن بسیار محدود و به نظر می‌رسید که، بیشتر جنبه آزمایشی داشته باشد.

یکی از جنایات دولت صدام حسین بمباران شیمیایی سردشت بود که نیروی هوایی عراق از ۷ تیر۱۳۶۶ با استفاده از بمب‌های شیمیایی در چهار نقطه پرازدحام شهر سردشت (از توابع استان آذربایجان غربی) انجام شد. در این حمله ۱۱۰ نفر از ساکنان غیرنظامی شهر کشته و ۸۰۰۰ تن دیگر نیز در معرض گازهای سمی قرار گرفتند و مسموم شدند.

که فیلم درخت گردو ساخته محمد حسین مهدویان به واقعیت هایی این حمله می پردازد.

نکته اصلی این است که عراق خود توان تولید مواد اولیه سلاح های شیمیایی را نداشت و گزارش‌ها حاکی از آنست که مواد اولیه و تجهیزات تولید از منابع مختلفی تأمین شدند.

 دولت عراق توان بومی گسترده‌ای برای ساخت سلاح داشت. علائم موجود روی بقایای بسیاری از بمب‌هایی که در حلبچه پیدا شده‌اند، نشان می‌دهد که ساخت اتحاد شوروی سابق بوده‌اند. 

داده‌های موجود از مشارکت ۸۵ شرکت آلمانی، ۱۹ شرکت فرانسوی، ۱۸ شرکت بریتانیایی و ۱۸ شرکت آمریکایی حکایت دارند.

و به جز یک مورد که دولت هلند یکی از این شرکت ها را به محاکمه کشید در هیچ‌کشوری این شرکت های تولید مواد اولیه مورد محاکمه قرار نگرفتند.

«فهرستی از جنایات شیمیایی عراق در جنگ» :

در نوامبر 1980 اولین حمله اولین حمله شیمیایی هواپیماهای عراقی به شهر «سوسنگرد» گزارش شد. چند ماه بعد وزیر خارجه ایران گزارش 41 مورد حمله شیمیایی عراق به نیروهای ایرانی را که منجر به شهادت 109 نفر و مجروح شدن صدها نفر دیگر شده بود را در کنفرانس خلع سلاح شیمیایی در ژنو ارائه کرد و در مارس 1984 تیم اعزامی سازمان ملل استفاده عراق از سلاح شیمیایی را در هورالهویزه تایید کرد.

عراق در سالهای 1970 صنایع شیمیایی خود را توسعه داده و توانایی ساخت خردل و تابون را با واسطه کمک شوروی سابق و آلمان بدست آورده بود.

در زمستان 1359 – یعنی چند ماه بعد از جنگ تحمیلی- عراق از گلوله های شیمیا یی که غالبا ً گاز اشک آور و تهوع زا بود، استفاده نمود که استفاده از آن کاملا ًمحدود و احتمالا ً آزمایشی بود. اما از اواسط سال 1362 حملات هدفمند شیمیایی عراق علیه ایران آغاز گردید و در طول جنگ بیش از سی حمله علیه مناطق مسکونی انجام شد. حمله به سر دشت در تیر ماه1366 فجیع ترین آن بود.

در این حمله از جمعیت 12 هزار نفری سردشت 130 تن کشته و چهار هزار نفر مصدوم شدند.

در مرداد ماه 1362 هفت حمله شیمیایی مهم در منطقه عملیاتی شمال غرب کشور شامل منطقه عملیاتی والفجر 2، پیرانشهر و حاج عمران صورت گرفت.در منطقه حاج عمران بعد از انفجار بمب ها در حمله های 17 و18 مرداد 1362 دود سیاه رنگی در منطقه پخش شد و ذرات ریزی روی زمین، تجهیزات و نیروها را گرفت و بوی تند خاصی مشابه سیر در منطقه پخش شد. پس از 3-2 ساعت نیروها دچار قرمزی چشم شدند و 7-5 ساعت بعد استفراق شروع شد.

در آبان ماه 1362منطقه وسیعی از غرب کشور چند روز پس از عملیات والفجر 4، با گاز خردل بمباران شد که ده نفر از مردم شهر بانه و سردشت شهید شدند.

در تاریخ سوم اسفند ماه1363 در جنوب در روز چهارم عملیات خیبر،عراق دست به عملیات شدید شیمیایی با استفاده از گاز خردل زد و طی 48 ساعت حدود 5 تن گاز خردل را با یکصد بمب بروی رزمندگان ریخت که نتیجه آن 2100 نفر مصدوم بود.

در تاریخ نوزدهم اسفند ماه1362 بر اثر حملات شیمیایی عراق در جزایر مجنون 543 رزمنده با گاز خردل مصدوم و تعدادی شهید شدند. با این وجود بعد از اعتراضات ایران واعزام تعدادی از مصدومین شیمیایی به بیمارستان های کشورهای اروپایی و اعزام هیئت های کارشناسی سازمان ملل طی سال 1362 به بعد، در زمستان 1365 عراق برای اولین بار به عنوان کاربرد جنگ افزارهای شیمیایی بر علیه نیروهای ایرانی معرفی شد.

در روز بیست ودو اسفند ماه 1363 عراق حملات شیمیایی شدیدی را در جزایر مجنون از سر گرفت که از مجموعه گاز خردل و گاز اعصاب بر علیه سربازان ایرانی استفاده نمود که در نتیجه آن 2231 نفر مصدوم و 32 نفر شهید شدند.

در بعد از ظهر چهار شنبه بیست و سه بهمن ماه 1364 عراق با استفاده از هوا پیما منطقه آزاد شده فاو را به شدت مورد حمله شیمیایی قرار داد. که این حملات عمدتا ً با گاز اعصاب و کمتر خردل بوده است و طی دو روز تعداد مصدومین شیمیایی در منطقه فاو ناشی از گاز های خردل، اعصاب –سیانید- به 8500 نفر رسید .

متاسفانه آنکه در صبح هشتم اسفند ماه 1364 بیمارستان صحرایی حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) بوسیله ده فروند هواپیمای عراقی بمباران شیمیایی شد و به همین دلیل با مصدومیت عده کثیری از پرسنل بیمارستان، این مرکز درمانی برای مدت طولانی از فعالیت باز ایستاد.

در تاریخ دهم دی ماه 1365 یک بیمارستان صحرایی در سومار در اثر بمباران شیمیایی با گاز خردل به شدت آلوده شد و جمع زیادی از کادر پزشکی این بیمارستان مصدوم شدند که آمار موجود 400 مصدوم و 20 شهید را گزارش می نماید.

در روز پنج شنبه بیست و هفتم اسفند ماه 1366 شهر حلبچه در استان کردستان عراق و روستاهای اطراف به شدت حملات شیمیایی با گاز اعصاب و سیانید قرار گرفت و در این فاجعه 5000 کشته و7000 مصدوم بجا ماند که در روز های بعد جاده های ارتباطی و روستاهای اطراف را با گاز خردل نیز مورد حمله قرار داد .

در بهار 1367 با فعال شدن مجدد جبهه های عملیاتی جنوب حملات شیمیایی عراق نیز مجدادا ً در این مناطق شدت یافت که در بیست و هشتم فروردین ماه 1367 عراق حمله وسیع شیمیایی را به منطقه فاو در خطوط مقدم و پشتیبانی آغاز کرد .

در روز پنج شنبه اول اردیبهشت ماه 1367 عراق روستاهای خوزستان در اطراف دار خونین و هویزه را با گاز اعصاب وسیانید مورد حمله قرار داد .و در همین روز مناطق واقع در اطراف جاده اهواز – خرمشهر را نیز مورد حمله قرار داد .

در تاریخ چهارم تیر ماه 1367 حمله عراق به جزایر مجنون با عوامل شیمیایی آغاز شد و شدت حمله به حدی بود که با مصدوم نمودن سربازان و گردو خاک حاصله عراق جزایر مجنون را تصرف نمود .با توجه به ناپایداری گاز اعصاب بعد از مدتی عراقی ها وارد منطقه شدند.

و سرانجام آخرین حمله شیمیایی عراق در مرداد ماه 1367 در شهر اشنویه اتفاق افتاد که با پرتاب 8 بمب از یک هواپیمای ملخی بااستفاده از گاز خردل انجام شد که 2680 مصدوم غیر نظامی بر جای گذاشت و بعد از توقف جنگ ایران و عراق ،رژیم عراق حملات شیمیایی را متوجه مخالفان و مناطق کردنشین عراق کرد.

«قطعنامه هایی برای هیچ» 

در طول جنگ ایران و عراق مجموعاً ۱۷ قطعنامه صادر شد (مقایسه شود با جنگ عراق و کویت که در طول ۸ ماه ۱۳ قطعنامه صادر شد) که ۴ قطعنامه جنبه اجرایی و بقیه صرفاً صادر شد.

نکته دردآور این است که شورای امنیت سازمان ملل در نخستین روزهای حمله عراق به کویت تجاوز عراق را محکوم کرد ، اتفاقی که هرگز در جنگ هست ساله ایران و عراق رخ نداد.

ارسال نظر

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
3 + 0 =

اخبار ویژه کرونا

آخرین اخبار

سیاسی

گفتگو و تحلیل

  • توزیع آب در روستاهای ملحق شده به شیراز، ایراد دارد

    توزیع آب در روستاهای ملحق شده به شیراز، ایراد دارد

    مدیر عامل آبفا شیراز گفت: از ابتدای سال شرکت آب و فاضلاب شیراز به شرکت آب و فاضلاب شهرستان شیراز تغییر کرد که حدود ۱۹۰ روستا به شهرستان شیراز اضافه شد، از جمله سلطان آباد، جرسقون، کلونی، اسلام آباد... که برخی از این روستاها خود منابع آب داشتند اما در نحوه توزیع آب ایراد وجود دارد، این یعنی شبکه های توزیع مشکل دارند.

  • سفری با عطاهای فراموش نشدنی

    سفری با عطاهای فراموش نشدنی

    به مناسبت ۲۰ شهریور ماه، سالگرد شهادت شهید محراب آیت الله سید اسدالله مدنی، به سراغ سردار حاج محمود فیروزی از یاران نزدیک شهید مدنی در نورآباد ممسنی رفتیم.

  • برگزاری جشنواره تئاتر فارس بر بستر فضای مجازی

    برگزاری جشنواره تئاتر فارس بر بستر فضای مجازی

    آنچه از سوی مرکز هنرهای نمایشی استان‌های دارای وضعیت قرمز و هشدار خواسته شده است شناسایی ۳ نمایش برای ورود به جشنواره بین‌المللی فجر است.

  • معرفی ۱۰۲۷ پرونده با اعلام ۵۴.۴۱ میلیارد ریال خسارت کرونا به بانک/ تحقق ۸۰ درصدی برش اشتغال استانی فرهنگ و هنر

    معرفی ۱۰۲۷ پرونده با اعلام ۵۴.۴۱ میلیارد ریال خسارت کرونا به بانک/ تحقق ۸۰ درصدی برش اشتغال استانی فرهنگ و هنر

    مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس گفت: سال گذشته، در برش استانی کسب و کارهای فرهنگی و ارشاد اسلامی ۴۰۰ مجوز کسب و کار پیش‌بینی شده بود که با تحقق ۸۰ درصدی این پیش‌بینی، ۳۲۰ مجوز صادر شد. افزون بر این، ۲۱۰ مجوز مشاغل خانگی نیز از این اداره صادر شد که با جذب ۱۰۰ درصدی سهمیه اختصاص یافته به فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، ۶۶۰۰ میلیون ریال تسهیلات مالی به ۱۶۰ دارنده مجوز مشاغل خانگی مستقل و پشتیبان پرداخت شد.

  • ایجاد فرصت اشتغال فوری یکصد نفری در شهر شیراز

    ایجاد فرصت اشتغال فوری یکصد نفری در شهر شیراز

    مدیر کارگاه بازیافت «احسان نیا» در شیراز گفت: کارگاه بازیافت «احسان نیا» در ابتدای شهرک «گچی» شیراز برای ۱۰۰ نفر فرصت اشتغال فوری را فراهم کرده است.