چرا باید در استفاده از ظروف یکبار مصرف دقت کنیم؟

به گزارش پیام خبر، دکتر مسعود قنبریان مدیر سلامت محیط و کار معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز یادداشتی پیرامون «چرا باید در استفاده از ظروف یکبار مصرف دقت کنیم؟» نوشت، در این یادداشت آمده است: 

ظروف یکبارمصرف پلاستیکی در سال‌های اخیر به دلیل قیمت مناسب، سبکی و سهولت استفاده، بخش قابل توجهی از زندگی روزمره ما را تشکیل داده‌اند؛ از خرید غذای بیرون‌بر و نذورات گرفته تا مهمانی‌ها، مراسم و برنامه‌های مختلف. اما «یکبار مصرف بودن» به این معنا نیست که اثر آن نیز فقط یک‌بار باشد.

بخش قابل توجهی از پلاستیک‌های مصرف‌شده پس از مدت بسیار کوتاهی دور ریخته می‌شوند، در حالی که آثار زیست‌محیطی آنها می‌تواند برای مدت بسیار طولانی باقی بماند. سازمان جهانی بهداشت نیز با اشاره به افزایش تولید و مصرف پلاستیک، بر ضرورت کاهش مصرف پلاستیک‌های غیرضروری و مدیریت صحیح پسماند تأکید کرده است.

از سوی دیگر، استفاده از هر نوع ظرف پلاستیکی برای هر نوع ماده غذایی صحیح نیست. دمای غذا، نوع پلاستیک، ترکیب شیمیایی ظرف، مدت تماس و شرایط نگهداری همگی در میزان انتقال احتمالی مواد شیمیایی از ظرف به غذا مؤثر هستند. به همین دلیل، نباید صرفاً بر اساس ظاهر ظرف یا عبارت «یکبارمصرف» درباره مناسب بودن آن برای غذای داغ تصمیم گرفت.

غذای داغ و ظروف پلاستیکی؛ چرا باید محتاط باشیم؟

وقتی غذای بسیار داغ، چرب یا اسیدی مستقیماً داخل برخی ظروف نامناسب پلاستیکی قرار می‌گیرد، شرایط تماس ماده غذایی با ظرف تغییر می‌کند. افزایش دما می‌تواند در بعضی مواد، مهاجرت برخی ترکیبات شیمیایی از ظرف به ماده غذایی را افزایش دهد.

همچنین پژوهش‌های علمی وجود ذرات میکروپلاستیک و نانوپلاستیک را در محیط، آب، غذا و نوشیدنی‌ها نشان داده‌اند. سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که درباره میزان دقیق خطرات این ذرات برای سلامت انسان هنوز پرسش‌های علمی مهمی وجود دارد و تحقیقات بیشتری مورد نیاز است؛ بنابراین رویکرد منطقی، کاهش مواجهه غیرضروری با منابع پلاستیکی، به‌خصوص در تماس مستقیم با مواد غذایی، است.

این موضوع به‌ویژه در مورد غذاهای بسیار داغ، چرب و اسیدی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. بنابراین بهتر است غذای تازه و داغ را مستقیماً در هر ظرف پلاستیکی یکبارمصرفی نریزیم و به علامت‌ها و مشخصات درج‌شده روی ظرف توجه کنیم.

قانون نیز بر کاهش مصرف پلاستیک تأکید دارد

موضوع کاهش مصرف پلاستیک فقط یک توصیه زیست‌محیطی نیست؛ در قوانین و مقررات کشور نیز برای کاهش تولید و مصرف برخی اقلام پلاستیکی، تکالیفی پیش‌بینی شده است.

برای نمونه، آیین‌نامه کاهش مصرف کیسه‌های پلاستیکی مصوب هیأت وزیران در سال ۱۴۰۱، در چارچوب قانون مدیریت پسماندها، سیاست‌هایی برای کاهش مصرف پلاستیک، محدود کردن برخی انواع کیسه‌های پلاستیکی و ترویج استفاده مجدد از اقلام سازگارتر با محیط‌زیست تعیین کرده است. این آیین‌نامه همچنین با هدف کاهش تولید و انتشار میکروپلاستیک‌ها، تولید برخی کیسه‌های پلاستیکی دارای افزودنی‌های تجزیه‌کننده زنجیره‌های پلیمری را ممنوع کرده است.

بنابراین حرکت به سمت کاهش مصرف پلاستیک، فقط یک انتخاب شخصی نیست؛ بلکه در راستای سیاست‌های قانونی کشور برای کاهش تولید پسماند و حفاظت از محیط‌زیست نیز قرار دارد.

البته باید توجه داشت که این مقررات، به معنای ممنوعیت مطلق تمام ظروف پلاستیکی یکبارمصرف نیست؛ بلکه استفاده از محصولات مجاز و استاندارد در موارد ضروری، همراه با مدیریت صحیح پسماند، باید از مصرف بی‌رویه و غیرضروری تفکیک شود.

جایگزین‌های مناسب چیست؟

قرار نیست برای حذف مصرف بی‌رویه پلاستیک، زندگی را سخت کنیم. در بسیاری از موارد می‌توان با چند انتخاب ساده، هم سلامت را بیشتر رعایت کرد و هم حجم پسماند را کاهش داد:

ظروف شیشه‌ای:

برای نگهداری و حمل غذا گزینه بسیار مناسبی هستند؛ به‌خصوص برای غذاهای داغ. شیشه قابلیت شست‌وشو و استفاده مکرر دارد و در صورت استفاده صحیح، انتخاب مناسبی برای کاهش مصرف ظروف یکبارمصرف است.

ظروف استیل ضدزنگ:

سبک، بادوام، قابل شست‌وشو و مناسب برای حمل بسیاری از غذاها و نوشیدنی‌ها هستند و می‌توانند سال‌ها مورد استفاده قرار گیرند.

ظروف سرامیکی و چینی:

برای مصرف غذا در منزل و محل کار، گزینه‌ای مناسب و بادوام هستند و برخلاف ظروف یکبارمصرف، پس از هر بار استفاده دور ریخته نمی‌شوند.

ظروف چندبارمصرف استاندارد مخصوص مواد غذایی:

اگر استفاده از پلاستیک اجتناب‌ناپذیر است، بهتر است از ظروفی استفاده شود که برای تماس با مواد غذایی طراحی و استاندارد شده‌اند و کاربرد و محدوده دمایی مجاز آنها مشخص باشد. هر ظرف پلاستیکی الزاماً برای غذای داغ مناسب نیست.

استفاده از ظروف قابل شست‌وشو در مراسم و برنامه‌ها:

در مراسم مذهبی، نذورات، جشن‌ها، جلسات و برنامه‌های عمومی می‌توان تا حد امکان از ظروف چندبارمصرف استفاده کرد یا در صورت ضرورت، ظروف یکبارمصرف استاندارد و متناسب با نوع ماده غذایی را انتخاب کرد.

هر ظرف یکبارمصرفی که برای چند دقیقه استفاده می‌کنیم، درنهایت تبدیل به پسماند می‌شود. بخشی از این پسماند ممکن است وارد طبیعت، رودخانه‌ها و منابع آبی شود و در اثر فرسایش به قطعات کوچک‌تر پلاستیکی تبدیل شود.

پلاستیک‌ها نه تنها به دلیل ماندگاری و حجم بالای پسماند، بلکه به دلیل امکان ایجاد میکروپلاستیک‌ها و انتقال آنها در محیط، به یکی از چالش‌های مهم زیست‌محیطی جهان تبدیل شده‌اند. سازمان جهانی بهداشت نیز بر ضرورت کاهش آلودگی پلاستیکی و ادامه تحقیقات درباره آثار میکروپلاستیک‌ها بر سلامت تأکید دارد.

حفاظت از محیط ‌زیست همیشه با اقدامات بزرگ آغاز نمی‌شود. گاهی یک انتخاب ساده، مثل برداشتن یک ظرف شیشه‌ای یا استیل به جای یک ظرف پلاستیکی یکبارمصرف، می‌تواند بخشی از یک تغییر بزرگ در فرهنگ مصرف جامعه باشد.

سلامت ما و آینده طبیعت، به انتخاب‌های کوچک امروز ما وابسته است.

منابع: سازمان جهانی بهداشت (WHO)، گزارش‌های مرتبط با میکروپلاستیک‌ها و سلامت انسان؛ قانون مدیریت پسماندها؛ آیین‌نامه کاهش مصرف کیسه‌های پلاستیکی، مصوب هیأت وزیران در سال ۱۴۰۱.